Samningar Landsvirkjunar við sveitarfélög
Í Morgunblaðinu þann 11. september birtist grein eftir Friðrik Sophusson þar sem hann fjallar um aðkomu Landsvirkjunar að skipulagsmálum í sveitarfélögum.
Landsvirkjun hefur ætíð haft að leiðarljósi að greiða þann kostnað sem sveitarfélög verða fyrir vegna undirbúnings og byggingar virkjana og annarra framkvæmda. Eðli máls samkvæmt fer orkuframleiðsla fyrirtækisins fram í fámennum sveitarfélögum, sem hafa ekki burði til að leggja út í mikinn kostnað. Einnig verður að hafa í huga að í mörgum tilvikum fá sveitarfélögin engar tekjur af viðkomandi mannvirkjum.
Gagnsæir samningar
Til að tryggja eðlilegt gagnsæi slíkra kostnaðargreiðslna hafa Landsvirkjun og hlutaðeigandi sveitarfélög gert með sér samninga, þar sem tiltekið er í hverju kostnaðurinn er fólginn. Miðað er við að greiða fyrir aukin umsvif, sem sannanlega leiða af væntanlegum framkvæmdum og mótvægisaðgerðir vegna þeirra. Greiðslur Landsvirkjunar ganga samkvæmt reikningi til sveitarfélagsins, eða beint til aðila, sem taka að sér framkvæmd tiltekinna aðgerða. Landsvirkjun greiðir aldrei sveitarstjórnarmönnum beint eins og gefið hefur verið í skyn. Samningar þessir eru opinberir og þá má yfirleitt finna á vefsíðum viðkomandi sveitarfélaga.
Lagafrumvarp staðfestir þessa aðferð
Stjórnvöld hafa á undanförnum árum sýnt því skilning að fámenn sveitarfélög geta ekki efnt til mikilla útláta, sem rekja má beint til skipulagsvinnu vegna einstakra framkvæmda. Á sl. ári flutti þáverandi umhverfisráðherra stjórnarfrumvarp til skipulagslaga. Í því segir m.a. „Sé þörf á að vinna skipulagsáætlun eða gera breytingu á henni vegna leyfisskyldra framkvæmda getur sveitarstjórn samhliða útgáfu framkvæmda- eða byggingarleyfis innheimt gjald fyrir skipulagsvinnu sem nauðsynleg er vegna þeirrar framkvæmdar. Gjaldið skal ekki nema hærri upphæð en nemur kostnaði við skipulagsgerðina og kynningu og auglýsingu skipulagsáætlunar.“ Frumvarpið varð ekki útrætt en með þessum hætti átti að festa í lög aðferð, sem oft er viðhöfð. Gera má ráð fyrir að frumvarpið verði endurflutt á næsta þingi. Sams konar ákvæði hafa verið lengi í norskum lögum. Sé það hins vegar ekki vilji löggjafans að staðfesta þetta fyrirkomulag í lögum hlýtur ríkið að gera ráðstafanir til að bæta sveitarfélögum skaðann sem af því hlýst.
Úrskurður samgönguráðuneytis
Fyrr í þessum mánuði birti samgönguráðuneytið úrskurð í kærumáli Ölhóls ehf. gegn Flóahreppi. Kærandi krafðist þess aðallega að samkomulag hreppsins og Landsvirkjunar yrði lýst ólögmætt. Ráðuneytið hafði hafnað kærunni í ágúst 2008, en vegna tilmæla umboðsmanns Alþingis var kæran tekin til umfjöllunar á nýjan leik. Úrskurður samgönguráðuneytisins varð sá að aðalkröfu var hafnað og varakröfu einnig að öðru leyti en því að 6. gr. samkomulagsins var úrskurðað ólögmæt, en skv. þeirri grein bar Landsvirkjun að bera allan kostnað af gerð deiliskipulags vegna Urriðafossvirkjunar og aukinna umsvifa sveitarfélagsins vegna aðal- og deiliskipulags, sem varða virkjunina. Meginrökin í úrskurðinum eru að skipulags- og byggingarlög heimili ekki greiðslu slíks kostnaðar nema í afmörkuðum tilvikum. Þess skal getið að Landsvirkjun var ekki beðin um að gefa ráðuneytinu skýringar né fékk að njóta andmælaréttar þannig að samgönguráðuneytið virðist ekki álíta Landsvirkjun vera aðila að málinu.
Staðfesta þarf skipulag
Aðalatriðið er að samningur sveitarfélagsins og Landsvirkjunar er bæði gildur og lögmætur að öllu öðru leyti en því sem varðar greiðslur fyrir skipulagsvinnu. Sveitarfélagið og Landsvirkjun munu því á næstu dögum ræða úrskurðinn og gera viðeigandi ráðstafanir til að bæta úr meintum ágöllum þannig að hægt sé að halda áfram skipulagsvinnu, sem er afar mikilvæg fyrir báða aðila. Með því ætti umhverfisráðherra að geta staðfest aðalskipulag Flóahrepps, en ósk um það hefur legið í ráðuneytinu í sjö mánuði.
Friðrik Sophusson