Rangfærslur um stöðu Landsvirkjunar

28.10.2009

• Bent hefur verið á að Landsvirkjun skuldi geysilegar upphæðir og hefur talan 400 milljarðar verið nefnd í því sambandi.

Rétt er að Landsvirkjun skuldar verulegt fé eftir að hafa þrefaldað framleiðslugetu fyrirtækisins frá árinu 1995 með byggingu Sultartangavirkjunar, Vatnsfellsvirkjunar og Hágöngumiðlunar, stækkunar virkjana við Búrfell, Blöndu og Kröflu, að ógleymdri Kárahnjúkavirkjun auk fjölmargra annarra smárra og stórra verkefna. Allt var þetta gert á grundvelli alþjóðlegrar fjármögnunar og án þess að nýtt eigið fé væri lagt til fyrirtækisins.

Um mitt ár 2009 námu heildarskuldir Landsvirkjunar 3,1 milljarði Bandaríkjadala eins og fram kemur í árshlutareikningi fyrirtækisins. Skuldirnar nema því um 380 milljörðum króna á núverandi gengi. Á móti þessu verður að meta eignirnar. Heildareignir Landsvirkjunar námu á sama tíma 4,5 milljörðum dollara eða sem nemur 557 milljörðum króna. Eigin fé Landsvirkjunar er því tæplega 180 milljarðar króna og eiginfjárhlutfallið 31,2%. Þetta er meira eigin fé en hjá Íslandsbanka og nýja Kaupþingi samanlagt.

Uppgjör á fyrra helmingi þessa árs sýnir góðan hagnað og mikið fjárstreymi frá rekstri fyrirtækisins. Benda má á mat Stefáns Svavarssonar endurskoðanda í grein í Morgunblaðinu fyrr á árinu sem gerir skilmerkilega grein fyrir hversu rekstur fyrirtækisins er traustur.

• Vegna skuldastöðu Landsvirkjunar er getum að því leitt að fyrirtækið sé í raun í eigu kröfuhafa.

Eiginfjárstaða Landsvirkjunar er afar sterk miðað við velflest innlend fyritæki sem mörg hver hafa lent í erfiðleikum í kjölfar gengishruns krónunnar. Því er augljóst að fullyrðingin á ekki við nein rök að styðjast. Ef Landsvirkjun teldist vera í eigu kröfuhafa þá ætti hið sama við um nær öll önnur fyrirtæki hérlendis, bæði í ríkiseigu og einkaeigu.

Ef átt er við vandamál sem nú eru með erlenda fjármögnun þá hefur það ekkert með Landsvirkjun að gera. Landsvirkjun á laust fé að fjárhæð um 340 milljónir dollara eða sem nemur ríflega 40 milljörðum króna. Þetta fé dugar til að byggja tæplega tvær Búðarhálsvirkjanir. Erlendir lánsfjármarkaðir eru hins vegar lokaðir íslenskum aðilum vegna sérstakra aðstæðna sem snúa að íslenska ríkinu. Á meðan ástandið er með þeim hætti er óábyrgt af hálfu Landsvirkjunar að ráðast í nýjar framkvæmdir nema að fyrirtækið hafi fjármagnað þær að fullu með nýjum langtímalánum. Að því er unnið.

• Það er misskilningur að halda því fram að í fjárlögum 2010 sé gert ráð fyrir að ríkið leggi Landsvirkjun til 25 milljarða.

Landsvirkjun nýtur lögum samkvæmt óbeinnar ábyrgðar eigenda á lántökum sínum. Í fjárlögum ár hvert þarf að staðfesta heimildir Landsvirkjunar til lántöku og er hér um slíka staðfestingu að ræða. Lagaramminn um lántökur fyrirtækisins hefur verið með þessum hætti um árabil. Ekki stendur til að ríkið leggi nýtt fé in í Landsvirkjun.

• Því hefur verið haldið fram að það sé nýmæli að Landsvirkjun þurfi að greiða ábyrgðargjald samvæmt niðurstöðu Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) af fyrirhugaðri 25 milljarða lántöku á næsta ári.

Hið rétta er að Landsvirkjun hefur í fjölmörg ár greitt og mun greiða áfram ábyrgðargjald til eigenda af öllum lánum sínum, gömlum sem nýjum. Á síðasta ári greiddi Landsvirkjun 660 milljónir króna til eigenda sinna. Niðurstaða ESA fjallar um upphæð ábyrgðargjaldsins sem gæti hækkað.

• Fullyrt er að Landsvirkjun hafi “sprengt upp” verðmæti eignasafns síns til að geta tekið meiri erlend lán.

Landsvirkjun tók í ársbyrjun 2008 upp alþjóðlega reikningsskilastaðla eins og lög kveða á um. Viðamestu áhrifin ef breyttum reikningsskilum er að starfrækslumynt fyrirtækisins er nú Bandaríkjadollar í stað íslenskrar krónu áður, enda mikill meirihluti tekna í þeirri mynt. Samkvæmt stöðlunum þarf Landsvirkjun að færa virði raforkusamninga við stóriðju sem eign eða skuld eftir stöðu á hverjum tíma sem og áhættuvarnarsamninga í tengslum við þá. Um mitt ár var bókfærð eign sem byggð var á þessu mati 282 milljónir dollara eða um 6% af heildareignum.

Landsvirkjun þarf á hverju ári að gangast undir virðisrýrnunarpróf sem endurskoðendur fyrirtækisins framkvæma. Með slíku prófi er einmitt leitast við að tryggja að eignir fyrirtækja séu ekki “sprengdar upp”. Þá er rétt að taka fram að Landsvirkjun eignfærir ekki viðskiptavild.

Aukið verðmæti eignasafns Landsvirkjunar sem kemur fram í auknu eigin fé fyrirtækisins á undanförnum árum er afleiðing þess að verðmæti sem áður voru dulin verða nú sýnileg eftir tilkomu nýju alþjóðlegu reikningsskilanna. Nánar tiltekið hafa hin nýju lög um reikningskil leitt til þess að langtíma raforkusamningar til stóriðju eru nú metnir til eignar eins og að ofan er lýst.

• Því var haldið fram í umræðum á Alþingi að frá árinu 2003 hafi farið að halla undan fæti í fjárhag Landsvirkjunar þegar sú ákvörðun var tekin að breyta lögum þannig að fyrirtækið gæti stundað fjármálastarfsemi.

Árið 2003 var raforkulögum breytt til samræmis við reglur Evrópusambandsins um aðskilnað samkeppnis- og sérleyfisþátta. Flutningskerfi Landsvirkjunar var sett í sérstakt fyrirtæki, Landsnet, og lögum um fyrirtækið var breytt og þau rýmkuð. Landsvirkjun hefur þrátt fyrir þetta ekki farið út í annan rekstur en þann sem snýr að orkustarfsemi og skyldri starfsemi, s.s. fjarskiptastarfsemi, en Landsvirkjun hefur stundað síkan rekstur á þröngu sviðið áratugum saman.

Landsvirkjun hefur ekki farið út í fjármálastarfsemi og allar fyrirætlanir um fjárfestingar í raforkumannvirkjun erlendis hafa verið settar til hliðar vegna aðstæðna innanlands. Stýring fjármuna fyrirtækisins hefur verið ábyrg, enda allar áætlanir yfirfarnar með vönduðum hætti í stjórn fyrirtækisins og lántökur þurfa samþykki fjármálaráðuneytis og koma fram í lánsfjárlögum eins og að ofan var lýst.

Ekki verður séð hvernig hallað hefur undan fæti síðan 2003 því að meðalarðsemi eigin fjár Landsvirkjunar var 13% á árunum 2003 – 2007 sem er svipað og hjá bæði Marel og Össuri. Sjá yfirlit þar um.

• Rekstrartap Landsvirkjunar 2008 er talið vera til merkis um að sala á rafmagni til stóriðju skili ekki arði.

Rétt er að Landsvirkjun skilaði tapi upp á um 345 milljónir USD á sl. ári. Engu að síður skilaði fyrirtækið fé frá rekstri upp á um 185 milljónir USD á sama tíma. Eins og skýrt er út í ársreikningunum er tapið komið til vegna þess að verðmæti langtíma raforkusölusamninga til stóriðjunnar er breytilegt og breytingarnar koma fram sem tekjur eða gjöld í rekstrarreikningi. Hátt álverð 2007 jók verðmæti samninganna og átti stóran þátt í rekstrarhagnaði þess árs. Árið 2008 var álverð mun lægra og útreiknað verðmæti sölusamninganna féll. Þetta kom fram sem tap. Þessar breytingar segja ekki til um arðsemi á raforkusölu til stóriðju. Hún sést þegar litið er til afkomu Landsvirkjunar yfir nokkurra ára timabil.

• Því hefur verið haldið fram að Landsvirkjun hafi hækkað rafmagn til almennings svo mikið að það skipti engu máli þótt arðsemi Kárahnjúkavirkjunar sé engin.

Raforkuverð á Íslandi er með því lægsta í Evrópu og hefur farið lækkandi að raungildi á undanförnum árum samhliða stóraukinni orkusölu til stóriðju.  Augljóst er því að Landsvirkjun hefur ekki hækkað raforkuverð til almennings til að standa undir arðsemi vegna Kárahnjúkavirkjunar.

Þessi fullyrðing verður enn fjarstæðukenndari þegar umfangið er skoðað. Landsvirkjun selur árlega um 2.100 GWst í heildsölu á almennan markað. Á sama tíma selur Landsvirkjun yfir 5.000 GWst til Fjarðaáls og ríflega 11.000 til orkufreks iðnaðar í heild. Það þyrfti afar mikla hækkun orkuverðs á hinum smáa almenna markaði til að gagnast við að greiða niður orkuverð til stóriðju sem notar rúmlega fimmfalt meira rafmagn.

• Loks er full ástæða til að benda á staðreyndavillu sem fram kemur í rökstuðningi fyrir orku- og auðlindaskatti í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2010. Þar segir á bls. 205: „Með hóflegu gjaldi er hægt að ná miklum tekjum af orkusölunni. Þannig gæfi 1 kr/kWh af innlendri raforku um 16 milljarða króna. Með hliðsjón af því hve orkunýtingin er mikið betri í hitaorku standa rök til þess að gjald á hana yrði verulega lægra.“

Hið rétta er að nýtni er mun betri í raforkuvinnslu með vatnsafli en við hitun. Vatnsorkuver vinna um 75% af raforku landsins og þar er orkunýtni um 93-95%. Nýtnin er svipuð í flutnings- og dreifikerfum rafmagnsins. Í jarðhitaverum er nýtni 10-15% við raforkuvinnslu. Nýtni jarðvarma við húsahitun er um 60-70%.

Senda grein