Rannsóknir, eftirlit og aðgerðir vegna áfoks við Hálslón
Landsvirkjun hefur í samstarfi við Landgræðslu ríkisins og fleiri aðila unnið að því að uppfylla skilyrði umhverfisráðherra um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar um áfoksvarnir við Hálslón.
 |
| Mynd úr vefmyndavél við Hálslón. Smellið á myndina til að sjá stærri útgáfu af henni. |
Samkvæmt úrskurði ráðherra ber Landsvirkjun að koma í veg fyrir að sandur fjúki af strönd lónsins inn á gróðursvæðin á bakka lónsins. Landsvirkjun á einnig að tryggja sívirkt eftirlit og mat á virkni mótvægisaðgerðanna.
Í samstarfi við Landgræðslu ríkisins, Landbúnaðarháskóla Íslands og sérfræðinga frá ýmsum verkfræðistofum hefur Landsvirkjun unnið að mótvægisaðgerðum gegn hugsanlegu áfoki frá því árið 2007. Ekki hefur enn komið til þess að áfok hafi átt sér stað úr Hálslóni þar sem sandur fýkur yfir gróðursvæði. Uppfok, þar sem fínefni eins og mold og leir þyrlast upp, hefur hins vegar reglulega átt sér stað í hvassviðri. Landsvirkjun fylgist með uppfoki og þróun þess, en aðgerðir fyrirtækisins takmarkast við mótvægisaðgerðir gegn áfoki. Uppfok fínefna þekkist víða á hálendinu og er ekki talin vera orsök gróðureyðingar.
Mest er hætta á uppfoki og áfoki í júnímánuði, en þá er jarðvegur í lónstæði þurr og vatnsborð hefur ekki náð hámarki. Fram í byrjun júní er lónstæðið þakið ís svo lítil hætta er á uppfoki fram að því. Í júlíbyrjun er staða vatnshæðar í lóninu orðin þannig að hættan á uppfoki minnkar að nýju.
Áfoksvarnir við Hálslón krefjast samfelldrar rannsóknarvinnu og aðgerða þar sem stöðugt þarf að afla aukinnar þekkingar til að finna öflugar áfoksvarnir og endurbæta þær. Mótvægisaðgerðir gegn áfoki hafa fram til þessa verið tvenns konar. Annars vegar mannvirki, þ.e. sandgryfjur og fokgirðingar, og hins vegar jarðvegsbinding. Í samstarfi við áðurgreinda aðila hefur verið unnið að tilraunum með jarðvegsbindingu og líffræðilegar mótvægisaðgerðir svo sem bikþeytu, ræktun melgresis og styrkingu gróðurs á bökkum Hálslóns.
Það svæði sem mestur sandur safnast saman á strönd Hálslóns er beggja megin Kringilsár. Síðast liðið sumar voru settar upp fokgirðingar á svæðinu sem hindra eiga útbreiðslu sands og eru samtals 2,9 km langar. Ekki hefur reynt á fokvarnir almennt síðast liðin tvö sumur þar sem veðurfar hefur verið stillt og ekki hefur gert verulegt rok sem eykur hættu á áfoki. Landsvirkjun mun halda áfram að sinna rannsóknum, tilraunum og eftirliti við Hálslón til þess að tryggja að gróðureyðing af völdum áfoks úr lónbotni muni ekki eiga sér stað. Jafnframt, komi til gróðurskemmda, að endurheimta þann skaða sem hugsanlega gæti átt sér stað.