Um Vistheimt
Vistheimt (ecological restoration) gengur út á að aðstoða við endurgerð vistkerfis sem hefur hnignað, raskast eða eyðst samkvæmt skilgreiningu alþjóðasamtaka á sviði vistheimtar, Society of Ecological Restoration International.
Yfirlit verkefnis
Tilgangur vistheimtar er ekki að skapa tilbúið vistkerfi heldur flýta þróun þess og beina henni í ákveðinn farveg. Endurheimt vistkerfa er langtímaferli sem lýtur sömu lögmálum og náttúrleg framvinda. Munurinn felst í því að með vistheimt er gripið inn í framvindu til að hjálpa vistkerfi yfir þröskulda sem mögulega gætu hindrað eða tafið náttúrulega framvindu þess.
Á Norðurlöndum er lögð mikil áhersla á endurheimt vistkerfa. Með verkefninu VISTHEIMT (ReNo), sem er samnorrænt verkefni er hófst á árinu 2009 og lýkur árið 2011, er stefnt að því að tengja norræn visteimtarverkefni er hafa það að markmiði að endurheimta röskuð vistkerfi á Norðurlöndum.
Aðilar að verkefninu eru Landgræðsla ríkisins, Landbúnaðarháskóli Íslands, Færeyska Náttúruminjasafnið, Norska Náttúrurannsóknastofnunin (www.nina.no), Finnska Skógrannsóknastofnunin (www.metla.fi), Kaupmannahafnarháskóli (www.ku.dk), og Háskólinn í Umeå (www.umu.se). Myndað er tengslanet innan hvers þátttökulands við þá aðila er vinna að vistheimt. Landsvirkjun er einn slíkra aðila auk Orkuveitu Reykjavíkur, Vegagerðarinnar, Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins. Hver þessara aðila mun leggja til efni í sameiginlega Landsskýrslu fyrir Ísland en ein skýrsla verður unnin fyrir hvert þátttökuland. Komið hefur verið upp vefsíðu þar sem hægt er að fylgjast með framgangi verkefnisins, www.reno.is.
Vistheimt á vegum Landsvirkjunar
Landsvirkjun hefur átt þátt í endurheimt vistkerfa um áratuga skeið, allt frá stofnun fyrirtæksisins til dagsins í dag en þau tengjast að mestu leyti virkjunum í Blöndu, Kárahnjúkum, Laxá, Þjórsá, Tungnaá og Sogi. Markmið vistheimtarverkefna hafa verið breytileg en Landsvikjun hefur leitast við að samræma vistfræðileg að samfélagsleg markmið
Þegar óskað var eftir því að Landsvirkjun legði verkefninu VISTHEIMT lið með því að skrá verkefni sem fallið gætu að skilgreiningu á vistheimt var jafnframt ákveðið að taka saman heildstæða skýrslu um öll þau verkefni, þar sem gripið hefur verið til aðgerða til að bæta umhverfisskilyrði í kjölfar virkjana. Skilgreind hafa verið 10 verkefni á vegum Landsvirkjunar er fallið geta að skilgreiningu á vistheimt. Einnig er greint frá öðrum verkefnum sem falla ekki að skilgreiningu vistheimtar en hafa skilað bæði umhverfislegum og samfélagslegum ávinningi
Ávinningur vistheimtar
Umhverfislegur ávinningur er umtalsverður af vistheimt þeirra landvistkerfa sem Landsvirkjun hefur staðið fyrir. Með þessum verkefnum hefur tekist að bæta vatnsbúskap viðkomandi svæða, auka framleiðni og stöðva jarðvegs- og gróðureyðingu á um 140 km2 svæði. Gróflega má áætla að árleg binding CO2 á uppgræðslu- og skógræktarsvæðum á vegum Landsvirkjunar sé um 20 þúsund tonn CO2 á ári. Að hluta til hefur einnig tekist að varðveita og endurreisa líffræðilega fjölbreytni og að auka þol vistkerfa gegn áföllum. Félags- og efnahagslegur ávinningur hefur jafnframt verið umtalsverður og möguleikar til landnotkunar t.d. ferðamennsku og útivistar hafa aukist. Verkefnin hafa leitt til atvinnusköpunar og bætt búsetuskilyrði og veiðinýtingu á viðkomandi svæðum. Verkefnin hafa einnig skilað aukinni þekkingu vegna þeirra rannsókna sem unnar hafa verið samhliða aðgerðum auk þess að opna aðgengi að svæðum sem áður voru lítt þekkt.