Landsvirkjun

Heildsölumarkaður

Heildsölumarkaður

Landsvirkjun selur um 80% raforku sinnar beint til viðskiptavina í orkufrekum iðnaði en 20% orkunnar eru seld á heildsölumarkaði. Heildsölumarkaður raforku er vettvangur viðskipta með raforku á milli raforkusala. Landsvirkjun selur raforku á heildsölumarkaði til sölufyrirtækja sem selja svo raforku áfram til endanotenda, bæði fyrirtækja og heimila.

Sölufyrirtæki selja raforku eða annast raforkuviðskipti, hvort sem er í heildsölu til annarra orkusala eða í smásölu til endanotenda. Sex sölufyrirtæki kaupa raforku af Landsvirkjun. Sölufyrirtækin kaupa hluta orku sinnar af Landsvirkjun en vinna einnig hluta í eigin virkjunum. Samkeppnismarkaður hefur verið um vinnslu og sölu á raforku frá árinu 2005.

Rafmagnsreikningurinn

Rafmagnsreikningurinn

Kostnaður vegna rafmagnsnotkunar heimila og lítilla eða meðalstórra fyrirtækja samanstendur af þremur þáttum: Rafmagninu sjálfu, kostnaði vegna dreifingar þess og opinberum gjöldum.


   

Myndin sýnir hvernig mánaðarlegur rafmagnsreikningur meðalheimila lítur út. Flest heimili eru kynt með heitu vatni en á þeim svæðum þar sem það stendur ekki til boða er rafmagn notað til kyndingar (rafhitun). Ríkissjóður niðurgreiðir hluta rafmagnskostnaðar hjá þeim heimilum sem þurfa að nota rafhitun.

Til viðbótar við þessa þrjá liði leggja dreifiveiturnar á sérstakt fastagjald sem eru mismunandi eftir því um hvaða dreifiveitu ræðir. Verðgögn eru fengin af vef Orkuseturs. Gögn um rafmagnsnotkun heimila eru fengin frá Orkustofnun.


Rafmagnsreikningar í nágrannalöndum 

Rafmagnsreikningar heimila í öðrum löndum samanstanda af sömu meginþáttunum og á Íslandi en hlutfall þessar þriggja þátta er mismunandi milli landa. Myndin að neðan sýnir samanburð á kostnaði heimila á Íslandi vegna rafmagns við það sem gerist í nágrannalöndum okkar, í krónum á kílóvattstund. Rafmagnsreikningur íslenskra heimila er lægri en heimila í þessum samanburðarlöndum.

Við samanburðinn er notast við meðaltalsgengi Seðlabanka Íslands. Niðurstöðurnar byggja á gögnum frá Eurostat fyrir árið 2015.

Myndin sýnir  kostnað heimila vegna rafmagnsnotkunar í krónum per kílowattstund.

Orkuvinnslukerfið

Orkuvinnslukerfið

Landsvirkjun vinnur allt sitt rafmagn úr endurnýjanlegum orkugjöfum, vatni, jarðvarma og vindi. Hlutur vatnsafls er um 96% af allri vinnslu Landsvirkjunar og hlutur jarðvarma er 4%. Tvær vindmyllur voru settar upp í tilraunaskyni árið 2012 en hlutur vindafls í orkuvinnslu Landsvirkjunar gæti aukist í framtíðinni.

Á sumrin safnar Landsvirkjun úrkomu og leysingavatni af jöklum landsins í uppistöðulón á hálendinu. Vatnsaflsstöðvar nýta svo fallþunga vatnsins til að knýja hverfla sem vinna rafmagn. Að vetri til þegar innrennsli í lónin minnkar vegna kulda fer vatnsborð þeirra lækkandi fram að næsta vori. Á þennan hátt virka uppistöðulónin sem stór rafhlaða fyrir íslenskt raforkukerfi. Stjórnun raforkuvinnslu vatnsaflsvirkjana felst í að hámarka vatnsnýtinguna við allar aðstæður.

Orkuvinnslugeta vatnsaflskerfisins er háð duttlungum náttúrunnar. Á köldum og þurrum sumrum safnast minna af vatni í uppistöðulónin en þegar heitt er í veðri og úrkoma er mikil. Veðurskilyrði á Íslandi eru breytileg meðan lítill breytileiki er á raforkunotkun innan ársins. Afhendingargeta raforkukerfisins tekur mið af þurrum og óhagstæðum vatnsárum. Það leiðir af sér að drjúgur hluti vatns lendir á yfirfalli á hefðbundnu ári, þ.e. rennur framhjá virkjun til sjávar þegar lónin eru orðin full seinni part sumars. Myndin hér að neðan sýnir dæmigerðar árstíðasveiflur á nokkurra ára tímabili í vatnsstöðu lóns.



Sveigjanleiki í orkuafhendingu

Landsvirkjun selur forgangsorku sem er ávallt afhent sölufyrirtækjum, bæði í slökum og góðum vatnsárum. Landsvirkjun selur jafnframt skerðanlega orku sem fyrirtækinu er heimilt að skerða afhendingu á, meðal annars þegar veður er óhagstætt. Þegar grípa þarf til skerðinga geta þær staðið yfir um nokkurra mánaða skeið yfir vetrarmánuðina á meðan vatnsstaða í lónum batnar. Sölufyrirtæki semja um að ákveðinn hluti raforkukaupa þeirra sé  skerðanleg orka og fá þann hluta raforkunnar á talsvert betri kjörum en forgangsorku.

Þeir sem kaupa skerðanlega orku geta þannig valið að kaupa ódýrari raforku á meðan hún býðst en skipta síðan yfir í aðra orkugjafa, s.s. olíu, þegar veðurfar á Íslandi krefst þess. 

Heildsölusamningar

Heildsölusamningar

Sölufyrirtæki áætla notkun viðskiptavina sinna til að tryggja að þau hafi aðgang að samsvarandi magni raforku til afhendingar. Viðskiptavinir Landsvirkjunar á heildsölumarkaði hafa val um hvaða samsetningu raforkusamninga þeir kaupa sem viðbót við eigin vinnslu. 


Forgangsorka

Grunnorka: Kaup á ákveðnu magni af forgangsraforku á hverri klukkustund sólarhringsins allt árið. Raforkan er mæld í afli (mælieining MW). Með því að margfalda aflið með 8760 klukkustundum ársins fæst sú orka sem felst í samningnum mæld í MWst. Kaupandi getur ekki breytt aflinu á milli klukkustunda. Grunnorka hentar þeim kaupendum sem hafa stöðuga notkun til lengri tíma með litlum frávikum.

Mánaðarblokk: Kaup á ákveðnu magni af forgangsraforku (MW) á hverri einustu klukkustund sólarhringsins í heilan mánuð. Kaupandi getur ekki breytt aflinu á milli klukkustunda. Raforkunotkun er að jafnaði meiri yfir vetrarmánuði vegna myrkurs (þörf fyrir lýsingu) og hitastigs (þörf fyrir kyndingu og dælingu á heitu vatni). Á hinn bóginn er raforkuvinnsla meiri á sumrin þegar snjór hefur bráðnað og vatnið rennur í lón Landsvirkjunar. Rafmagn er því að jafnaði dýrara yfir vetrarmánuðina en á sumrin.

Vikublokk: Kaup á ákveðnu magni af forgangsraforku (MW) á hverri einustu klukkustund í heila viku (7 daga). Kaupandi getur ekki breytt aflinu á milli klukkustunda. Kaupendur nota vikublokkir til að stilla nákvæmar af notkun innan mánaðar.

Sólarhringsblokk: Kaup á ákveðnu magni af forgangsraforku (MW) á hverri einustu klukkustund í heilan sólarhring. Kaupandi getur ekki breytt aflinu á milli klukkustunda. Kaupendur nota sólarhringsblokkir til að stilla nákvæmar af notkun innan mánaðar, en raforkunotkun er t.d. venjulega meiri á virkum dögum en um helgar.

Dagsblokk: Kaup á forgangsraforku (MW) fyrir ákveðna klukkustund. Dagsblokkir veita kaupendum möguleika á að fínstilla kaup sín fyrir hvern sólarhring. Raforkunotkun er að jafnaði mest að morgni, í hádeginu og fyrri hluta kvölds.


Skerðanleg orka

Skerðanleg orka til kyntra veitna: Kaup á skerðanlegu rafmagni þar sem Landsvirkjun getur fyrirvaralítið hætt afhendingu, t.d. vegna bilana í virkjunum (skerðingar eiga sér stað með minna en klukkustundar fyrirvara) eða vegna slæmrar vatnsstöðu (skerðingar í nokkrar vikur/mánuði í senn). Samið er til heils árs í senn. Notandi skuldbindur sig til að nota aðra orkugjafa eða hætta raforkunotkun, komi til skerðingar. Raforkunotkun þarf að vera innan ákveðins hámarksafls og áætlun er gerð um orkunotkun.

Skerðanleg orka til iðnaðar: Skammtímasamningur um kaup á skerðanlegu rafmagni þar sem Landsvirkjun getur fyrirvaralítið takmarkað eða hætt afhendingu. Samið er til nokkurra mánaða í senn. Þar sem afhending fer að mestu leyti eftir vatnsstöðu í lónum Landsvirkjunar getur komið upp sú staða að engir slíkir samningar séu í boði einhvern tíma. Notandi skuldbindur sig til að nota aðra orkugjafa eða hætta raforkunotkun komi til skerðingar á meðan samningurinn er í gildi. Raforkunotkun þarf að vera innan ákveðins hámarksafls sem Landsvirkjun er frjálst að takmarka. Kaupandi þarf ekki að skuldbinda sig til að kaupa lágmarksmagn af raforku og hentar það vel þar sem þörfin er óviss.




Til viðbótar við þessa samninga tekur Landsvirkjun reglulega þátt í útboðum stærri raforkukaupenda, t.d. fyrir 
flutningstöp, reiðuafl, reglunarafl og jöfnunarorku hjá Landsneti.

Heildsöluverð

Heildsöluverð

Verð í heildsölumarkaðssamningum á milli Landsvirkjunar og viðskiptavina mótast af eftirspurn og af því hversu fyrirsjáanlegt og sveigjanlegt selt magn er.  


Sögulegt meðalverð á heildsölusamningum Landsvirkjunar

Á myndinni hér fyrir neðan má sjá þróun á meðalverði á heildsölusamningum Landsvirkjunar frá árinu 2006, á verðlagi ársins 2015. Verð hefur verið nokkuð stöðugt og raunverð á forgangsorku er nú lægra en árið 2006.

Árið 2006 voru meðaltekjur af sölu forgangsorku 5,4 kr/kWst á verðlagi ársins 2015 en voru 4,7 kr/kWst árið 2015. Myndin er uppfærð í apríl ár hvert.


 
 

Meðalverð samninga Landsvirkjunar á heildsölumarkaði 2016

Myndin hér að neðan sýnir verð í þeim heildsölusamningum sem Landsvirkjun bauð í upphafi árs 2016. Lægsta verð er á skerðanlegri orku til kyntra veitna, en  hæsta fyrir mánaðarblokkir á veturna og grunnorku yfir sumartímann sem eru forgangsraforka. 

Ástæður fyrir lægra verði mánaðarblokka eru annars vegar að um skammtímasamninga er að ræða og hins vegar að framboð raforku er að jafnaði mest á sumrin þegar jökulbráð og rigningar fylla lón Landsvirkjunar á sama tíma og raforkunotkun í landinu er minnst. Myndin er uppfærð í upphafi árs nema verð fyrir skerðanlega orku til iðnaðar, sem er uppfært á þriggja mánaða fresti.