Þeistareykir

Þeistareykjastöð

Heimamenn áttu frumkvæði að nýtingu svæðisins, en saga Þeistareykja nær allt til ársins 1999. Það var svo árið 2005 sem Landsvirkjun eignaðist rúm 30% í fyrirtækinu en eignaðist svo félagið að fullu vorið 2010.

Hönnun mannvirkja hófst árið 2011 og þremur árum síðar var ráðist í umfangsmiklar undirbúningsframkvæmdir. Í febrúar 2015 var keypt ein 45 MW vélasamstæða og tilheyrandi búnaður. Í ágúst mánuði sama ár var ákveðið að ráðast í annan áfanga verkefnisins, sem snýr að kaupum og uppsetningu á annarri 45 MW vél.

Upphaf byggingaframkvæmda var á vormánuðum 2015, en hámarki náðu þær á verkstað árið 2016/2017 og þegar mest var störfuðu þar um 240 manns. Fyrsti áfangi var gangsettur á fjórða ársfjórðungi ársins 2017 og verklok áætluð haustið 2018.

Jarðhitasvæðið við Þeistareyki býður upp á mikla möguleika til jarðvarmavinnslu, en áætluð orkuvinnslugeta svæðisins er um 200 MW. Frá upphafi hefur meginmarkmiðið verið að reisa hagkvæma og áreiðanlega stöð sem tekur mið af umhverfi sínu og náttúru.

45 MW
Jarðvarmi
45 MW
Gufa er leidd frá borholum að hverflum í stöðvarhúsi. Við það skapast þrýstings- og hitamismunur á gufunni sem snýr hverfli. Hverfillinn snýr segulmögnuðu hjóli í rafala. Umhverfis hjólið eru koparvafningar og við hreyfingu segulsins fer rafstraumur að renna um vafningana. Því næst er raforkan leidd út í háspennulínu og út raforkukerfið.
45 MW
Jarðvarmi
45 MW
Gufa er leidd frá borholum að hverflum í stöðvarhúsi. Við það skapast þrýstings- og hitamismunur á gufunni sem snýr hverfli. Hverfillinn snýr segulmögnuðu hjóli í rafala. Umhverfis hjólið eru koparvafningar og við hreyfingu segulsins fer rafstraumur að renna um vafningana. Því næst er raforkan leidd út í háspennulínu og út raforkukerfið.
90 MW
90 MW
Uppsett afl
2 x 45 MW
Gufuhverflar
738 GWh á ári
Orkuvinnslugeta
17. nóvember 2017
Gangsetning á vél 1
18. apríl 2018
Gangsetning á vél 2

Yfirlit

Orka úr iðrum jarðar

Í kjarna jarðarinnar býr mikil orka og gríðarlegur hiti. Hringrás vatnsins flytur varma frá dýpri lögum jarðskorpunnar og upp að yfirborðinu.

Við orkunám þarf að bora um 2 km langar holur ofan í jörðina. Jarðvökvi sem kemur upp úr slíkum holum er blanda sjóðandi vatns og gufu, en auk þess inniheldur hann gas og uppleyst jarðefni.



Í skiljustöð er gufan skilin frá vatninu og hún nýtt í raforkuframleiðslu. Gufan er send áfram til vélasamstæðu stöðvarinnar sem stamanstendur af rafal og hverfli. Við þetta knýr gufan spaða hverfilsins sem þá snúa rafalnum og vinna þannig rafmagn. Eimsvali kælir gufuna úr hverflinum svo hún verður að þéttivatni. Kæliturnar úða þá heitu þéttivatninu frá eimsvalanum á kæligrindur þar sem andrúmsloftið kælir það. Frá varmaskiptinum er skiljuvatni veitt aftur ofan í jörðina þar sem hringrás vatnsins heldur áfram.

Staðsetning

Saga

Búseta og nytjar

Fyrstu heimildir um byggð á Þeistareykjum og Mælifelli eru í eignaskrám (máldagi) Múlakirkju og benda til að búið hafi verið á Þeistareykjum á 14. og 15. öld.

Mælifell var býli undir samnefndu felli austan undir Lambafjöllum á miðöldum en þar lagðist byggð af um aldamótin 1500. Þar var síðan sel frá Reykjum í Reykjahverfi. Merki um býlið og selið; tóftir og garðar, sjást enn í nágrenni Mælifells.

Á Þeistareykjum virðist hafa verið nokkuð samfelld byggð á 16. og 17. öld. Á 18. öld var búið þar með hléum og fór jörðin í eyði 1873. Þeistareykjagrundir voru nytjaðar fram til ársins 1955. Jörðin hefur verið nýtt sem afréttur Aðaldæla- og Reykdælahrepps frá 1914 og í dag eru um 5.000 fjár á Þeistareykjum yfir sumartímann.

Alls eru skráðir 58 minjastaðir í Þeistareykja- landi. Talið er að útkirkja hafi verið á Þeista-reykjum á 14. og 15. öld en ekki er vitað hvar kirkjan stóð. Svæðið er talið með merkari minjasvæðum á landinu.


Sérstæðar jarðmyndanir

Á Þeistareykjum er mjög virkt og samfellt gufuhverasvæði. Hverir eru norðan í Bæjarfjalli, ná til austurs upp í Bóndhól og Ketilfjall og til vesturs og suðurs með fram Bæjarfjalli. Mest er um leir- og brennisteinshveri. Jarðhitasvæðið á Þeistareykjum er á náttúruminjaskrá.

Stóravítisdyngjan (Þeistareykjabunga) er ein stærsta dyngja landsins og hefur verið metin um 20–50 km3 að stærð. Upptök hennar eru Stóravíti og Langavíti og afmarkast hraun bungunnar af Gæsafjöllum í suðri, í vestri við Lambafjöll, að norðan í Kelduhverfi og austan í Ásheiði og við Hrútajöll. Flatarmál hraunsins er um 525 km2.

Þeistareykjahraun rann úr gígnum Stórahver og er að mestu helluhraun um 28 km2 að stærð. Meðalþykkt þess er varla minni en 40 m og rúmmálið um 1 km3. Helstu einkenni hraunsins eru svokallaðar bungur, löng og bugðótt keðja af hraunbólum norður frá gígnum. Þeistareykjahraun er yngst hrauna á svæðinu eða um 2.400 ára gamalt. Eldri hraun eru flest frá lokum ísaldar fyrir um 10.000 til 14.000 árum.


Brennisteinsvinnsla á Þeistareykjum

Púðurgerð hófst í Evrópu á 14. öld en púður og skotvopn breyttu öllum hernaði Evrópumanna.

Brennisteinn er mikilvægt hráefni í byssu- púður. Hansakaupmenn, Hollendingar og Englendingar sóttu brennistein til Íslands framan af en árið 1560 tók Danakonungur sér einkarétt á sölunni frá Íslandi. Á þeim tíma höfðu Danir átt í langvinnum ófriði við nágrannaríki sín og má því ætla að brennisteinn frá Íslandi hafi verið ein af undirstöðum danska stórveldisins.

Heimildir eru um brennisteinsútflutning frá Íslandi á 13. öld en ummerki hafa fundist um brennisteinshreinsun á Gásum í Eyjafirði. Brennisteinn var síðar einnig unninn í Krýsu- vík á Reykjanesskaga en meginvinnslan var í Þingeyjarsýslum.

Þeistareykjanámur voru næst útflutnings- höfninni á Húsavík en gjöfulli námur voru í Mývatnssveit; Hlíðarnámur við Námafjall, Fremrinámur austan Bláfjalls og Kröflunámur. Heimildir benda til að yfirleitt hafi verið gengið illa um námurnar og meira skemmt en numið vegna slæmra vinnubragða.

Brennisteinninn var unninn að einhverju leyti á Húsavík á 17. 18. og 19. öld en þar stóðu enn „brennisteinshús“ árið 1870. Húsavík hefur því verið iðnaðarbær og útflutningshöfn um langan tíma.

Verslun með brennistein var ábatasöm. Arður af einum skipsfarmi brennisteins til Danmerkur gat numið hálfum milljarði króna að núvirði. Miðað við það fengu þingeyskir bændur smáaura fyrir að ná í brennisteininn úr námunum og flytja til Húsavíkur.

Þegar frá leið urðu brennisteinsnámur á Sikiley hagkvæmari en frumstæð námuvinnsla á háhitasvæðum Íslands. Brennisteinsnám á Þeistareykjum lagðist að mestu af undir lok 19. aldar en gerðar voru tilraunir til útflutnings á óunnum brennisteini um miðja 20. öldina sem stóðu stutt og eru það síðustu heimildir um brennisteinsnám á svæðinu.

Fréttir

Myndbönd

Umhverfisvöktun

Skýrslur

Nafn Dagsetning Tegund Stærð
Þeistareykjavegur nyrðri og virkjunarsvæði - Uppgræðsluaðgerðir 2018 og áætlaðar aðgerðir 2019 26.02.2019
Styrkur brennisteinsvetnis í andrúmslofti í Reykjahlíð, Vogum, Kelduhverfi og á Húsavík - Niðurstöður mælinga árið 2018 06.02.2019
Háhitasvæðin á Þeistareykjum, í Kröflu og Námafjalli - Vöktun á yfirborðsvatni og grunnvatni árið 2018 31.12.2018
Lífríkisvöktun á háhitasvæðum í Suður-Þingeyjarsýslu árið 2018 30.11.2018
Styrkur brennisteinsvetnis í andrúmslofti í Reykjahlíð, Vogum, Kelduhverfi, á Húsavík og á Þeistareykjum., Niðurstöður mælinga árið 2017 11.04.2018
Þeistareykjavegur nyrðri og virkjunarsvæði, Uppgræðsluaðgerðir 2017 og áætlaðar aðgerðir 2018 og 2019 28.03.2018
Háhitasvæðin í Kröflu, Námafjalli og á Þeistareykjum. Vöktun á yfirborðsvirkni og grunnvatni árið 2017 28.12.2017
Þeistareykjavegur - Mat á uppgræðslu vegfláa með gróðurtorfum 20.12.2017
Gróður- og fuglavöktun á háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum árið 2017 20.12.2017
Seismic Monitoring in Þeistareykir, Krafla and Námafjall 12.06.2017 pdf 1,56 MB
Gróður- og fuglavöktun á háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum árið 2016 - Minnisblað 19.05.2017
Háhitasvæðin í Námafjalli, Kröflu og á Þeistareykjum - Vöktun á yfirborðsvirkni og grunnvatni árið 2016 24.03.2017 pdf 21,61 MB
Structural Drilling Targets from Platforms A, B, and F at Þeistareykir - Northern Rift Zone and Tjörnes Fracture Zone 24.03.2017 pdf 11,57 MB
Þeistareykjavegur nyrðri og virkjunarsvæði Þeistareykjavirkjunar - Uppgræðsluaðgerðir 2016 og áætlaðar aðgerðir 2017 24.03.2017 pdf 4,43 MB
Lífríki tjarna á Þeistareykjum 2016 24.03.2017 pdf 3,45 MB
Styrkur brennisteinsvetnis í Reykjahlíð, Vogum, Kelduhverfi og á Húsavík - Úrvinnsla mælinga 2016 24.03.2017 pdf 4,84 MB
Þeistareykir - Well ÞG - 11 Phase 2: Drilling for Production Casing from 304 m to 802 m Depth 27.10.2016 pdf 11,98 MB
Umhverfisskýrsla 2015 20.06.2016
Gróður- og fuglavöktun á háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum árið 2015 - Minnisblað 18.04.2016
Multidisciplinary Structural Analysis and Drilling Targets at Þeistareykir 16.03.2016 pdf 22,78 MB
Þeistareykjavegur nyrðri og virkjunarsvæði - Uppgræðsluaðgerðir 2015 og áætlaðar aðgerðir 2016 09.02.2016 pdf 4,17 MB
Þeistareykjavirkjun - Yfirlit yfir framkvæmdir sumarið 2014 04.12.2015 pdf 5,29 MB
Umhverfisskýrsla 2014 05.05.2015
Þeistareykjavegur syðri - Landmótunarfrágangur vegar frá virkjun við Þeistareyki að Kísilvegi 11.03.2015 pdf 3,9 MB
Umhverfisskýrsla 2013 05.03.2015
Tectonic Control of the Alteration, Gases, Resistivity, Magnetics and Gravity in Þeistareykir Area 01.03.2015 pdf 16 MB
Þeistareykjavegur nyrðri og virkjunarsvæði - Uppgræðsluaðgerðir 2014 og áætlaðar aðgerðir 2015 13.02.2015 pdf 3,67 MB
Samráðsfundur með ferðaþjónustuaðilum vegna framkvæmda við Þeistareyki 13.02.2015 pdf 2,7 MB
Gróður- og fuglavöktun á háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum árið 2014 31.01.2015
A Sensitivity Analysis of the Þeistareykir Reservoir Model 01.09.2014 pdf 2,94 MB
Development of well-bore model for use in conjunction with ITOUGH2. 01.09.2014 pdf 4,67 MB
Gróður- og fuglavöktun á háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum árið 2013 31.05.2014
Reykjaheiði - Þeistareykjavegur nyrðri: Frágangur og umbætur á svipmóti 01.04.2014
Preliminary Fracture Analysis of Þeistareykir Geothermal Field and Surroundings, Northern Rift Zone and Tjörnes Fracture Zone 14.12.2013 pdf 12,6 MB
Háhitasvæðin í Námafjalli, Kröflu og á Þeistareykjum: vöktun á yfirborðsvirkni og grunnvatni árið 2013 01.12.2013 pdf 16,94 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2012 03.06.2013 pdf 6,92 MB
Þeistareykjavirkjun: prófun ferskvatns fyrir kælivatnshringrás virkjunar 01.06.2013 pdf 1,17 MB
Þeistareykir: afkastamat 2010-2012 01.06.2013 pdf 3,95 MB
Gróður- og fuglavöktun á háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum 01.04.2013 pdf 3,75 MB
Rannsóknir á ferðamálum á virkjanasvæði við Þeistareyki 01.04.2013 pdf 1,53 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2011 13.04.2012 pdf 3,29 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2010 19.01.2012 pdf 4,56 MB
Reiknilíkan af jarðhitakerfinu á Þeistareykjum og frummat á afkastagetu 11.10.2011 pdf 8,86 MB
Mat á umhverfisáhrifum - Þeistareykjavirkjun allt að 200 MWe jarðhitavirkjun í Þingeyjarsveit og Norðurþingi 01.10.2010 pdf 18,31 MB
2010 grunnvatnsrannsóknir 04.03.2010 pdf 3,99 MB
Greining landslags á fyrirhuguðum framkvæmdasvæðum í Þingeyjarsýslum 04.03.2010 pdf 4,44 MB
Háspennulínur (220 kV) frá Kröflu og Þeistareykjum að Bakka við Húsavík Jarðstrengur (132 kV) frá Bjarnarflagi að Kröflu 04.03.2010 pdf 63,5 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2009 23.09.2009 pdf 4,36 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2008 26.06.2009 pdf 6,65 MB
Kolefnisspor Landsvirkjunar 2008 19.06.2009 pdf 9,68 MB
Virkjunarkostir á háhitasvæðum við Mývatn, Gjástykki og Þeistareyki 2009 04.03.2009 pdf 7,99 MB
Sameiginleg tillaga að matsáætlun 04.03.2009 pdf 4,91 MB
Mat á umhverfisáhrifum Tillaga að matsáætlun 04.03.2009 pdf 2,51 MB
Afmörkun á jarðhitagróðri við Þeistareyki 04.03.2009 pdf 14,47 MB
Kolefnisspor Landsvirkjunar 2007 30.01.2009 pdf 9,12 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2007 30.10.2008 pdf 3,49 MB
Hugmyndalíkan jarðhitakerfisins á Þeistareykjum og jarðvarmamat með rúmmálsaðferð 01.06.2008 pdf 6,11 MB
Mat á umhverfisáhrifum Tillaga að matsáætlun 04.03.2008 pdf 0,4 MB
Gróðurfar á háhitasvæðum og fyrirhuguðum línu- og vegstæðum á Norðausturlandi 04.03.2008 pdf 17,05 MB
Gróðurfar á háhitasvæðum og fyrirhuguðum línu- og vegstæðum á Norðausturlandi 04.03.2008 pdf 19 MB
Umhverfisskýrsla Landsvirkjunar 2006 05.06.2007 pdf 1,83 MB
Fuglalíf á framkvæmdasvæðum fyrirhugaðra háhitavirkjana í Þingeyjarsýslum 04.03.2007 pdf 15,67 MB
Deiliskráning vegna framhvæmda við línustæði 2007 04.03.2007 pdf 12,27 MB
Gróður og smádýr á sex háhitasvæðum 04.03.2003 pdf 8,65 MB

Loftgæði

Mælingar á brennisteinsvetni hafa verið stundaðar í Kelduhverfi frá því í desember 2011. Í mars árið 2015 var settur upp brennisteinsvetnismælir á Húsavík við Skíðaskálann Skálamel. Tilgangur mælinganna er að safna grunnupplýsingum um styrk brennisteinsvetnis í andrúmslofti áður en jarðhitanýting hefst á Þeistareykjum og svo í framhaldinu að fylgjast með styrk brennisteinsvetnis í andrúmslofti þegar jarðhitanýting hefur hafist. Uppsetning þessara mæla er samkvæmt reglugerð 514/2010. Línuritin hér að neðan sýnir mælingar frá þessum stöðum.

Kvörðun á mælibúnaði fer fram einu sinni á ári af viðurkenndum aðilum ásamt því sem mælirinn núllstillir sig einu sinni í viku.