Jarðhitakísill - áskorun eða tækifæri?

Lokaráðstefna REGEOSS-verkefnisins fór fram í Reykjavík fyrr í mánuðinum. Verkefnið hefur staðið yfir í tvö ár og markmið þess er að þróa nýjar lausnir til að nýta náttúrulegan kísil sem unnin er úr jarðhitavökva á Íslandi. REGEOSS er evrópskt samstarfsverkefni sem sameinar þekkingu á sviði jarðhita, efnisfræði, líftækni og sjálfbærrar orku. Landsvirkjun sótti ráðstefnuna í boði GeoSilica sem skipulagði hana, en fyrirtækin eiga í góðu samstarfi um nýtingu jarðhitavökva frá jarðvarmavirkjunum til framleiðslu á kísil sem hráefni fyrir m.a. fæðubótarefni og áburð.

Í vor var tilkynnt að GeoSilica myndi færa út kvíarnar og hefja starfsemi í nýju húsi á fjölnýtingarlóð Landsvirkjunar á Þeistareykjum. Við vinnum nú að hönnun og undirbúning framkvæmda við fyrsta fjölnýtingarhús okkar við Þeistareyki og ég finn fyrir miklum áhuga fyrir þeim spennandi tímum sem eru framundan hjá okkur og GeoSilica, bæði innan Landsvirkjunar og í nærsamfélaginu á Norðausturlandi. GeoSilica samdi við Landsvirkjun um leigu á fjölnýtingarhúsi fyrirtækisins, afhendingu auðlindastrauma á Þeistareykjum og samstarf til næstu ára. Samstarfið markaði upphaf fjölnýtingar á Þeistareykjum til framtíðar.

Með nýtingu kísilsins er steinefnum sem eru hluti af jarðvarmanýtingu breytt í auðlind. Jarðhitakísill, sem finnst náttúrulega uppleystur í jarðhitavökva ofan í jarðhitakerfinu, getur valdið útfellingum og rekstraráskorunum þegar hann kemur upp um borholur með jarðhitavökvanum og ferðast um vinnslurás jarðvarmastöðva. Flest orkufyrirtæki landsins hafa í gegnum tíðina þurft að hugsa í fjölbreyttum lausnum til þess að hanna og reka sínar aflstöðvar með þeim hætti að útfellingar kísils valdi ekki rekstrarlegum vandamálum. Við höfum til þessa horft á kísil sem áskorun, en hvað ef steinefnið kann að vera auðlind sem skapar raunveruleg verðmæti og atvinnu í nærsamfélaginu?

Það hefur verið aðdáunarvert að fylgjast með vegferð GeoSilica frá því að vera nýsköpunarfyrirtæki að þróa framleiðsluaðferð til vinnslu steinefna úr jarðhitavökva á Íslandi, í það að vera fyrirtæki í stöðugum rekstri og framþróun nýrra leiða til hagnýtingar á kísil til viðbótar við núverandi framleiðslu fæðubótarefna. Starfsemi GeoSilica styður við hringrásarhagkerfi, aukna nýsköpun og sjálfbærni kísilframleiðslu í heiminum.

Á ráðstefnunni var fjallað um fjögur svið þar sem hagnýting kísils hefur gefist vel;

1. Þróun nýrra fæðubótarefna sem innihalda jarðhitakísil.
2. Lífvirk efni fyrir landbúnað sem auka þol plantna gegn álagi , s.s breyttum vaxtar- og umhverfisskilyrðum, og bæta upptöku næringarefna.
3. Íblöndunarefni fyrir iðnað, m.a. nanóvökva, málningu og efni sem auka endingu og varmaeiginleika efna.
4. Rannsóknir í samstarfi við háskólann í Chieti á Ítalíu sýna að kísilagnirnar geta stutt við líkamsfrumur í bólguástandi með því að auka framleiðslu á heilbrigðu kollageni.

Það verður áhugavert að fylgjast áfram með rannsóknum á þessu sviði en við hjá Landsvirkjun sjáum tækifæri til frekari tækniþróunar og rannsókna á hagnýtingu kísils til lengri tíma. Á heimsvísu eru neikvæð umverfisáhrif kísilframleiðslu umtalsverð og því kann að vera mikill ávinningur af sjálfbærari vinnslu kísils beint frá jarðhita sem hráefni í iðnaðarferla eða til beinnar notkunar.

Samstarfsaðilar innan REGEOSS eru:

• GeoSilica Iceland hf. (verkefnisstjóri, Ísland)
• Demetra Italia srl (Ítalía) – þróun lífvirkra efna fyrir landbúnað
• TEC STAR srl (Ítalía) – þróun iðnaðarlausna og nanóvökva
• CNR-ISSMC – National Research Council of Italy (Ítalía) – rannsóknir og efnagreining

F.v. Caterine Pelliconi, rannsóknar- og þróunarverkfræðingur hjá Demetra Italia Srl, Sólveig R. Gunnarsdóttir, fjármálastjóri GeoSilica Iceland, Andrea Ruffini, forstöðumaður rannsókna hjá ISSMC-CNR, Leonardo Rettighieri, tæknistjóri hjá TEC STAR Srl, Fida Abu Libdeh, stofnandi og framkvæmdastjóri GeoSilica Iceland hf. og verkefnastjóri REGEOSS, Sabrina Guiltieri, rannsóknarverkfræðingur hjá ISSMC-CNR, Alberto Borghi, forseti og framkvæmdastjóri TEC STAR Srl og Giacomo Dal Pozzo, sölustjóri hjá Demetra Italia Srl.

Fida Abu Libdeh, framkvæmdastýra GeoSilica Iceland:
„REGEOSS sýnir kraftinn í því þegar nýsköpun, rannsóknir og atvinnulíf mætast með sameiginlega sýn. Með því að umbreyta jarðhita-nanókísli úr afgangsefni í verðmæta auðlind höfum við opnað nýjan heim tækifæra fyrir sjálfbæra framleiðslu og græn störf. Þetta er sannarlega small particle, big impact þar sem smáar agnir geta haft stór áhrif á framtíð orku, heilsu og hagkerfis.”

Á ráðstefnunni fjallaði ég um rekstur jarðvarmastöðva Landsvirkjunar, hvernig fyrirtækið hefur tekist á við efnafræðilegar áskoranir í vinnslurás Þeistareykjastöðvar og þau spennandi tækifæri sem liggja í einangrun og hagnýtingu kísils úr jarðhitavökva. Jarðhitavökvi inniheldur mörg uppleyst steinefni. Eðli og magn þeirra er háð hverju jarðhitakerfi fyrir sig, en verðmæti eru svo sannarlega til staðar. Þar ber helst að nefna kísil.

Alma heldur erindi sitt á ráðstefnu REGEOSS.

Ég fjallaði um hvar kísil er að finna í vinnslurás jarðvarmastöðva og hvers vegna styrkur kísils er breytilegur eftir því hvar í stöðinni hann er mældur. Teymi auðlindaeftirlits sinnir reglulegu eftirliti á þróun kísilstyrks innan okkar aflstöðva á Norðausturlandi.

Landsvirkjun metur kísil bæði sem áskorun og auðlind. Áskorun í þeim skilning að kísill getur skapað efnafræðilegar áskoranir líkt og útfellingar í vinnslurás jarðvarmastöðva. Auðlind í þeim skilning að fyrirtækið sér tækifæri í hagnýtingu kísils úr jarðhitavökvanum. GeoSilica Iceland hefur þróað tækni til að einangra kísil úr vökvanum til framleiðslu á m.a. fæðubótarefni og áburði með sjálfbærum hætti. Ég fjallaði um þau jákvæðu tækifæri sem samstarf Landsvirkjunar og GeoSilica kann að skapa og hlakka svo sannarlega til að bjóða GeoSilica velkomið fyrst allra fyrirtækja á nýja fjölnýtingarlóð okkar á Þeistareykjum.

Bríet Ósk Magnúsdóttur, nýsköpunarstjóri hjá Landsvirkjun, fjallaði um framtíðarsýn Landsvirkjunar og kosti samstarfs í nýsköpun þá sérstaklega í fjölnýtingu jarðvarma. Landsvirkjun vinnur með frumkvöðlum, háskólum og öðrum fyrirtækjum í orkutengdri nýsköpun til að skapa verðmæti og styðja við orkuskipti.

Í rekstri jarðvarmavirkjana okkar í dag eru straumar sem nýta má betur til að skapa verðmæti. Samstarfið við GeoSilica er dæmi um hvernig nýsköpun og þverfagleg samvinna stuðla að bættri auðlindanýtingu jarðvarmaauðlinda.