Toppvél á Þeistareykjum

Toppvélin er frábrugðin svokölluðum eimsvalavélum sem þegar eru í Þeistareykjastöð. Hún er bakþrýst hverflasamstæða sem vinnur raforku úr mismun á rekstrarþrýstingi háþrýstra hola og gufuveituþrýstingi núverandi gufuveitu.

Rekstrarþrýstingur holanna á Þeistareykjum er í sumum tilvikum mun hærri heldur en gufuveituþrýstingur núverandi veitu, sem er í raun sá þrýstingur sem er á öllu kerfi Þeistareykjastöðvar. Ástæðan er sú að jarðhitavökvinn er með mun hærra vermi (orku miðað við massa) en gert var ráð fyrir í upphafi. Eitt af því sem fylgir háum hita er hár styrkur af uppleystum kísli í jarðhitavökvanum. Til þess að koma í veg fyrir útfellingar kísils á niðri í borholunum er þrýstingur við holutopp mun hærri en vinnsluþrýstingur kerfisins, þ.e. gufuveitu, skilja og véla. Í dag er kerfið þannig að þrýstingurinn við holutopp, 27 bör, er felldur niður í vinnsluþrýsting, 9,5 bör, áður en jarðhitavökvinn fer inn á gufuveitu og síðan í gegnum allt framleiðsluferlið.

Vinnslusvið toppvélar og núverandi eimsvalavéla.

Þegar toppvélin kemur inn í kerfið verður jarðhitavökvinn leiddur að toppvélinni við háan þrýsting og þrýstingurinn felldur þar í stað þess að fella hann við holutopp. Toppvélin mun nýta þetta þrýstifall, sem ekki hefur verið nýtt áður, til að framleiða allt að 25 MW/210 GWh af raforku.

Mat á umhverfisáhrifum fyrir allt að 200 MW jarðvarmavirkjun á Þeistareykjum var gert árið 2010. Það umhverfismat var hluti af sameiginlegu mati á umhverfisáhrifum jarðvarmavirkjana á Norðurlandi, háspennulína frá þeim að iðnaðarsvæði á Bakka við Húsavík og álveri á Bakka sem fyrirhugað var á þeim tíma. Þetta umhverfismat miðaðist við að raforka yrði unnin með fjórum allt að 50 MW vélum, allt að 200 MW uppsett afl.

Í apríl árið 2024 sendi Landsvirkjun Skipulagsstofnun tilkynningu með fyrirspurn um matsskyldu toppvélar á Þeistareykjum. Niðurstaða Skipulagsstofnunar barst í júní sama ár þar sem fram kemur að framkvæmdin sé ekki líkleg til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og sé því ekki háð mati á umhverfisáhrifum.

• ­­Virkjunarleyfi: Sótt hefur verið um virkjunarleyfi til Umhverfis- og orkustofnunar. Umsóknin er í vinnslu.
• Framkvæmdaleyfi: Nú þegar hefur fengist framkvæmdaleyfi fyrir jarðvegsframkvæmdum fyrir grunn toppvélarhúss og gangi áætlanir eftir munu undirbúningsframkvæmdir á verkstað hefjast í júní 2026. Sótt hefur verið um framkvæmdaleyfi til Þingeyjarsveitar fyrir öðrum undirbúningsframkvæmdum, lagningu vega og lagnaskurði, sem áætlað er að ráðast í árið 2026 ásamt uppsetningu vinnubúða.
• Sótt verður um leyfi fyrir framkvæmdum við gufuveitu, háspennustrengi og tengd verkefni á árinu 2026. Stefnt er á að þær hefjist vorið 2027.
• Sótt verður um byggingarleyfi til Þingeyjarsveitar.
• Sótt verður um starfsleyfi til Umhverfis- og orkustofnunar.

Undirbúningur fyrir uppsetningu toppvélar hófst fyrir nokkru. Við undirbúning framkvæmda hjá Landsvirkjun eru sex áfangar; forathugun, frumhönnun, verkhönnun, útboðshönnun, útboð og framkvæmd.

Framkvæmdir dreifast á 3 ár, 2026, 2027 og 2028 og stefnt er að gangsetningu undir lok árs 2028.

Heildarfjöldi á verkstað verður á bilinu 130 til 200 manns, eftir verkefnum hverju sinni. Vinnubúðir verða reistar á vinnubúðasvæði sem nýtt var við byggingu Þeistareykjastöðvar. Þar eru innviðir til staðar.

Nauðsynlegt verður að stöðva Þeistareykjastöð þegar gufuveitur verða samtengdar. Leitast verður við að samræma slíkar aðgerðir við viðhaldsstopp stöðvarinnar til að lágmarka truflun á orkuvinnslu.

Einhverjar tafir verða á umferð við Þeistareyki á framkvæmdatímanum en þær verða tilkynntar með góðum fyrirvara.

Með því að bæta toppvél við vinnslurás Þeistareykjastöðvar hefur verið áætlað að við getum náð allt að 28% betri nýtni á jarðhitavökvanum sem tekinn er upp úr jörðinni. Rask og áhrif framkvæmdarinnar á umhverfi og landslag verða í lágmarki. Einu framkvæmdirnar sem verða sýnilegar eru toppvélarhús, gufulögn sem lögð verður samhliða núverandi lögn og aðkomuvegur.

Viðbótarorkan sem toppvélin framleiðir verður seld til viðskiptavina Landsvirkjunar, en Landsnet sér um flutninginn eins og á annarri raforku sem unnin er í Þeistareykjastöð.

Nei, toppvélin nýtir aðeins þann jarðhitavökva sem nú þegar er tekinn upp úr jörðinni en eykur hins vegar nýtni hans um allt að 28%.

Helstu áhrifin á umhverfið verða á ásýnd og jarðmyndanir. Þau áhrif hafa verið metin óveruleg, en niðurstaða Skipulagsstofnunar var að framkvæmdin væri ekki háð mati á umhverfisáhrifum. Staðargróður verður nýttur við frágang á röskuðum svæðum, rétt eins og við gerðum við byggingu Þeistareykjastöðvar.

Helstu áhrif á samfélagið eru aukin umsvif í atvinnulífi, flutningar á fólki og varningi sem og tímabundin fólksfjölgun á svæðinu.

Við byggingu Þeistareykjastöðvar var sérstaklega vandað til verka og fékk verkefnið alþjóðlega viðurkenningu fyrir verkefnisstjórnun og áherslur á sjálfbærniþætti, þ.e. jákvæð áhrif á efnahag, samfélag og umhverfi. Við virkjun toppþrýstings verða áherslur þær sömu, þ.e. virkt samtal við hagaðila og samvinna við verktaka, íbúa og landeigendur í nærsamfélagi. Þá verða fólks- og efnisflutningar skipulagðir í samráði við sveitarstjórnir og íbúa.

Nei, rafmagnsmöstrum á svæðinu fjölgar ekki. Raforkan frá toppvélinni verður flutt með þeim rafmagnslínum sem þegar hafa verið reistar.