1,5°C hlýnun

Loftslag er eitt af þeim kerfum sem eru komin yfir þolmörk jarðar og enginn fer varhluta af áhrifum loftslagsbreytinga á samfélög og náttúru um allan heim. Ísland er aðili að Parísarsamningnum, loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna, sem kveður á um að ríki heims haldi hlýnun jarðar innan við 2°C frá iðnbyltingu og að leitast skuli við að takmarka hana við 1,5°C.

Markmið Parísarsamningsins byggja á vísindalegum niðurstöðum og taka mið af þeim alvarlegu afleiðingum sem minnsta hlýnun, hver auka komma, getur haft á lífsgæði mannkyns og vistkerfi jarðar.

Hlýnun umfram 1,5°C eykur hættuna á frekara tjóni og óafturkræfum breytingum eins og bráðnun jökla, súrnun sjávar, tapi á líffræðilegri fjölbreytni og hnignun vistkerfa.

Alþjóðasamfélagið hefur sammælst um að þessi mörk séu lykilmælikvarði í baráttunni gegn loftslagsbreytingum og að atvinnulíf, samfélög og stjórnvöld þurfi að grípa tafarlaust til markvissra aðgerða til að takmarka hlýnun. Við hjá Landsvirkjun vinnum markvisst að því að ná þessum markmiðum í umhverfisstarfi okkar.

Þolmörkum jarðar (e. planetary boundaries) má í raun líkja við lífsmörk manneskju, þar sem búið er að skilgreina hvað telst vera eðlilegt og heilbrigt ástand. Sama á við um jörðina, hún hefur ákveðin líffræðileg þolmörk sem skiptast upp í níu samverkandi kerfi sem gera jörðina okkar byggilega. Síðastliðin tíu þúsund ár hafa þessi lykilkerfi, svo sem loftslag og vistkerfi, viðhaldið veðurfræðilegu og vistfræðilegu jafnvægi á jörðinni.

Nú stöndum við hins vegar frammi fyrir því að með ágangi og athöfnum hefur mannkynið farið yfir sjö af níu þolmörkum jarðar. Aðeins lykilkerfin ósoneyðing og loftmengun teljast enn innan þolmarka. Sir David Attenborough hefur talað um þolmörk jarðar sem „mögulega mikilvægustu vísindalegu uppgötvun okkar tíma“.

Níu þolmörk jarðar. Við höfum farið yfir sjö. Heimild: Azote fyrir Stockholm Resilience Centre, byggt á greiningu í Richardson et al 2023. Sævar Helgi Bragason íslenskaði.

Það að við skulum vera komin út fyrir öruggt athafnasvæði mannkyns, t.d. hvað varðar styrk gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu, hefur keðjuverkandi og í mörgum tilfellum óafturkræfar afleiðingar. Það ógnar fæðuöryggi, leiðir til aukinna öfga í veðurfari og veldur hnignun náttúrulegra kolefnisgeymsla eins og skóga og votlendis.