Fallryk ekki aukist og áfok minnkar

Landsvirkjun óskaði eftir að Náttúrustofa Austurlands tæki saman gögn um fallryk sem safnað hafði verið á þessum tveimur áratugum. Fallrykið er svifryk eða svifaur í lofti. Áður en ráðist var í virkjun Jöklu og Hálslón varð til barst svifaurinn með ánni til sjávar. Á þeirri leið bar áin þetta fínefni upp á eyrar og þar þyrlaðist það gjarnan upp í þurru veðri. Nú fellur efnið á botn Hálslóns.

Á árunum 2008-2025 var sveifla á milli yfirfallshæðar Hálslóns og neðstu stöðu að meðaltali 39 metrar, en að hámarki 57 metrar. Þegar lágt er í lóninu á vorin, veður þurrt og nokkur vindur getur efni fokið úr lónbotninum og borist sem rykmistur um víðan völl.

Engar formlegar kvaðir voru settar á Landsvirkjun að fylgjast með svifryki en ákveðið var að gera það í kjölfar þess að heimamenn lýstu áhyggjum af að rykið gæti orðið til vandræða á svæðinu.

Niðurstöður Náttúrustofu Austurlands benda til að fallryk hafi ekki aukist við Hálslón, á Fljótsdalshéraði og á Brúaröræfum eftir að Hálslón fylltist en vísbendingar eru um meira fallryk á svæðinu við Hálslón þegar lónstaðan er lág. Ekki komu fram vísbendingar um að hæð lónsins hefði áhrif á fallryk á Fljótsdalshéraði eða á Brúaröræfum.

Land og skógur skilaði nýlega skýrslu um vöktun á áfoki við strönd Hálslóns á sl. ári. Áfok er það kallað þegar jarðefni skríða með jörðu en þá er hætta á að efnin kæfi gróður. Eitt þeirra skilyrða sem Landsvirkjun varð að uppfylla samkvæmt framkvæmdaleyfi Kárahnjúkavirkjunar var að koma í veg fyrir að áfoksefni bærust inn á gróður. Því var gripið til ýmissa mótvægisaðgerða, s.s. fokgirðinga, sandgildra og styrkingar gróðurs með áburðargjöf. Land og skógur (áður Landgræðslan) hefur annast reglulega vöktun á svæðinu.

Útbreiðsla áfoks var töluvert minni árið 2025 en undanfarin tvö ár, eða um 60% minni heldur en 2024 en þá var útbreiðsla áfoks reyndar hærri en hún hafði mælst í nokkuð mörg ár. Áfoksþykkt var sömuleiðis minni á austurströnd Hálslóns en undanfarin 2 ár, en svipuð í Kringilsárrana. Skýringin er helst talin sú að árferði hafi verið hagstæðara og vatnshæð Hálslóns almennt hærri en í meðalári.